Rủi ro kinh tế sâu rộng tiếp tục gia tăng trên phạm vi toàn cầu

Xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những hệ lụy sâu rộng đối với kinh tế toàn cầu, từ năng lượng, vận tải, thương mại cho tới ổn định tài chính, gây lo ngại về suy thoái kinh tế và lạm phát.

Theo các doanh nghiệp bảo hiểm hàng hải, phí bảo hiểm cho một chuyến đi qua Hormuz có thể lên tới hàng chục triệu USD, tương đương 3,5-10% giá trị tàu, tăng mạnh so với mức dưới 1% trước xung đột. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Xung đột tại Trung Đông bùng phát kể từ cuối tháng 2 vừa qua đang tạo ra những hệ lụy sâu rộng đối với kinh tế toàn cầu, từ năng lượng, vận tải, thương mại cho tới ổn định tài chính, khi căng thẳng leo thang tại khu vực Vịnh và eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thế giới.

Một trong những diễn biến đáng chú ý là việc Iran siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết đã buộc một số tàu quay đầu khi tìm cách đi qua tuyến đường này, với lý do hạn chế các tàu liên quan đến những quốc gia ủng hộ chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel.

Động thái này khiến hoạt động vận tải biển bị gián đoạn nghiêm trọng, đồng thời làm gia tăng chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh. Theo các doanh nghiệp bảo hiểm hàng hải, phí bảo hiểm cho một chuyến đi qua Hormuz có thể lên tới hàng chục triệu USD, tương đương 3,5-10% giá trị tàu, tăng mạnh so với mức dưới 1% trước xung đột.

Tình trạng mất an toàn khiến nhiều tàu tránh đi qua khu vực, trong khi khoảng 20.000 thuyền viên được cho là đang mắc kẹt tại vùng Vịnh. Các tổ chức hỗ trợ hàng hải ghi nhận số lượng lớn lời kêu cứu liên quan đến thiếu lương thực, nước uống, khó khăn hồi hương và điều kiện làm việc nguy hiểm.

Khu vực này đã bị xếp vào vùng chiến sự, song không phải tất cả thuyền viên đều được hưởng các quyền lợi như hồi hương hoặc tăng lương do khác biệt về hợp đồng lao động.

Xung đột cũng tác động trực tiếp tới cơ sở hạ tầng và thương mại khu vực. Tại Kuwait, cảng thương mại chính Shuwaikh bị tấn công bằng thiết bị bay không người lái, gây thiệt hại vật chất.

Ở Đông Phi, khoảng 6.000-8.000 tấn chè trị giá 24 triệu USD bị ách tắc tại cảng Mombasa (Kenya), trong khi Ethiopia rơi vào tình trạng khan hiếm nhiên liệu, người dân phải xếp hàng nhiều giờ để mua xăng.

Giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh là một trong những hệ quả rõ nét nhất. Giá dầu Brent liên tục tăng cao kể từ khi xung đột nổ ra, kéo theo áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế.

Tại Tây Ban Nha, lạm phát tháng 3 tăng lên 3,3% so với 2,3% của tháng trước, chủ yếu do chi phí nhiên liệu và sưởi ấm tăng cao. Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha cảnh báo nền kinh tế nước này có thể đối mặt với “suy giảm đáng kể” và rủi ro bất ổn tài chính.

Theo phóng viên TTXVN tại Buenos Aires, tại Argentina, Liên đoàn các Hiệp hội doanh nghiệp vận tải hàng hóa cho biết giá nhiên liệu trong tháng 3 đã tăng 20-25%, đẩy chi phí vận hành lên cao và gây áp lực lớn lên hơn 6.500 doanh nghiệp trong ngành.

Nhiên liệu hiện chiếm khoảng 30% chi phí, làm dấy lên nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng nếu không có điều chỉnh kịp thời.

Trước biến động giá năng lượng, nhiều quốc gia buộc phải điều chỉnh chính sách. Ba Lan đã công bố các biện pháp giảm thuế và áp trần giá nhiên liệu nhằm hạ nhiệt thị trường trong nước.

Thủ tướng Donald Tusk nhận định mọi quốc gia đều đang “trả giá đắt” cho xung đột tại Trung Đông, trong khi đó, Đức để ngỏ khả năng kéo dài thời gian vận hành các nhà máy nhiệt điện than nếu khủng hoảng năng lượng tiếp diễn.

Về phần mình, Ai Cập áp dụng lệnh giới nghiêm đối với hoạt động kinh doanh buổi tối nhằm tiết kiệm năng lượng.

Gián đoạn thương mại hàng hải cũng làm dấy lên lo ngại về an ninh lương thực và sản xuất nông nghiệp. Liên hợp quốc đã thành lập lực lượng đặc nhiệm nhằm đảm bảo các chuyến hàng phân bón đi qua eo biển Hormuz, cảnh báo rằng việc đứt gãy chuỗi cung ứng có thể gây hiệu ứng lan tỏa tới nhu cầu nhân đạo và sản lượng nông nghiệp toàn cầu.

Trong lĩnh vực tài chính, dòng vốn tiền điện tử tại Iran gia tăng mạnh, được cho là nhằm né tránh các lệnh trừng phạt và bảo toàn tài sản trong bối cảnh lạm phát leo thang. Thị trường chứng khoán toàn cầu cũng chịu áp lực, với nhiều chỉ số giảm điểm do tâm lý lo ngại kéo dài về xung đột.

Dù tỷ lệ hủy chuyến bay đến và đi từ Trung Đông đã giảm so với giai đoạn đầu, tổng số chuyến bay vẫn thấp hơn do các hãng hàng không cắt giảm dịch vụ. Một số quốc gia như Thái Lan đã phải đàm phán trực tiếp với Iran để đảm bảo hành lang an toàn cho tàu chở dầu.

Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2026 có thể giảm khoảng 0,3 điểm phần trăm. Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cảnh báo tác động kinh tế của cuộc xung đột có thể còn kéo dài và lan rộng, đặc biệt nếu tình hình tại eo biển Hormuz tiếp tục căng thẳng.

Theo Vietnam