Nhà báo và trách nhiệm xã hội

Báo chí ngày nay được coi là phương tiện thông tin thiết yếu đối với đời sống xã hội, có nhiệm vụ phản ánh và định hướng dư luận xã hội, thực hiện tốt các chính sách phát triển kinh tế, xã hội và giữ vững an ninh chính trị. Báo chí tác động rất lớn tới đời sống, đòi hỏi trách nhiệm xã hội của nhà báo trong định hướng dư luận ngày càng cao.

Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Phú Thọ tác nghiệp tại hiện trường.

Trải qua 101 năm xây dựng và phát triển, Báo chí Cách mạng Việt Nam đã thực hiện tốt vai trò là công cụ hữu hiệu của Đảng và Nhà nước trong việc tuyên truyền, cổ vũ và định hướng các tầng lớp Nhân dân thực hiện thắng lợi các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đóng góp tích cực vào giữ gìn ổn định an ninh chính trị, trật tự xã hội, xây dựng nước Việt Nam hưng thịnh và hùng cường.

Với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4.0), người làm báo ngày nay có nhiều phương tiện hiện đại, tiện ích hỗ trợ trong tác nghiệp như: Điện thoại thông minh; camera giấu kín siêu nhỏ, máy quay phim dưới nước, ghi âm số, máy ảnh kỹ thuật số... mà đối tượng cần ghi hình, ghi tiếng không dễ dàng nhận ra. Đặc biệt là phương tiện truyền tải thông tin không chỉ có báo giấy, báo nói như trước đây, mà trên báo điện tử chỉ trong vài giây thao tác là cả thế giới biết. Đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội nhiều nơi, nhiều lúc nhanh và lấn át báo chí chính thống để chiếm lĩnh thông tin người đọc.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển vượt bậc của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, đòi hỏi người làm báo phải chuyên nghiệp hơn, giỏi nghề hơn, trách nhiệm hơn với thông tin mình đưa ra. Ngoài những kỹ năng cần thiết như: Tư duy nắm bắt sự kiện, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng sáng tạo tác phẩm và kỹ năng điều chỉnh nội dung bài báo phù hợp với lợi ích của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, người làm báo cần có trình độ ngoại ngữ và kỹ năng sử dụng tin học, công nghệ thì mới tác nghiệp dễ dàng, đặc biệt là đạo đức nghề nghiệp. Bên cạnh các kỹ năng nghiệp vụ, đạo đức, thì trách nhiệm xã hội của nhà báo là cực kỳ quan trọng, có ý nghĩa quyết định sự sống còn của tờ báo. Nếu thiếu đạo đức nghề nghiệp thì hậu quả xảy ra khó lường và có tác động tiêu cực lớn đến xã hội.

Xin nêu một số ví dụ điển hình: Tháng 3/2019, chuyên trang của một tờ báo ngành ở Trung ương đăng tải thông tin về “Bột canh i-ốt Hải Châu” vi phạm chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm, nội dung bài báo trích dẫn nguồn tin từ Chi cục Quản lý chất lượng nông lâm - thủy sản tỉnh Điện Biên với kết quả kiểm nghiệm của đơn vị này cho rằng “Không phát hiện thấy i-ốt trong mẫu sản phẩm của bột canh i-ốt Hải Châu". Kết luận này là khởi nguồn cho hàng chục bài viết trên các trang báo ngành của Trung ương chỉ thẳng tên doanh nghiệp với những cái tít cực sốc: “Treo đầu dê, bán thịt chó”, “Lừa dối trắng trợn”, “Những thủ đoạn gì để lừa dối người tiêu dùng”, “Bột canh i-ốt Hải Châu lừa người tiêu dùng từ bao giờ và ai là người chống lưng?”... nhưng sự thật lại không phải như vậy. Vì tin vào một số bài báo nên người tiêu dùng đã tẩy chay sản phẩm, gây thiệt hại về kinh tế, đặc biệt là uy tín doanh nghiệp giảm đáng kể.

Ngòi bút của nhà báo là vũ khí sắc bén trong sự nghiệp “phò chính, trừ tà”. Trong điều kiện hội nhập sâu rộng toàn cầu, vai trò của báo chí càng lớn. Báo chí phản ánh chân thực cuộc sống, đồng thời công bố những thông tin chính thống, phản hồi, bác bỏ để đấu tranh với thông tin xấu độc. Còn đối với những thông tin xấu độc, xuyên tạc, bôi nhọ, vận động biểu tình, bạo loạn, hay cổ vũ lối sống không lành mạnh trên mạng... càng phải phản bác, có bài viết loại trừ.

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, truyền thông, kéo theo sự phát triển quá nhanh chóng của thông tin điện tử, mạng xã hội, khiến thông tin báo chí bị cạnh tranh gay gắt. Tin giả, thông tin sai sự thật trên mạng ngày càng gia tăng, có lúc, có nơi lấn át thông tin báo chí. Vì thế hơn lúc nào hết, các nhà báo phải thể hiện những giá trị cốt lõi của mình, theo những nguyên tắc cơ bản của nghề báo: Chính xác, chính thống, nhanh nhạy... Đặc biệt, nhà báo phải có quan điểm lập trường, bản lĩnh chính trị vững vàng.

Báo chí phải khẳng định được vai trò dẫn dắt, định hướng, đồng thời chủ động thích ứng với công nghệ làm báo đa phương tiện (một người làm nhiều thể loại), để thay đổi thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng hiện đại. Vì vậy, nhà báo phải luôn ý thức được vai trò, sứ mệnh của mình là những chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, chủ động đưa thông tin chính thống “lấy cái đẹp, dẹp cái xấu”, đấu tranh đẩy lùi cái ác, cái bất công, thiếu chuẩn mực xã hội.

Bác Hồ từng căn dặn các nhà báo cách mạng: “Ngòi bút cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính, trừ tà”. Mỗi người làm báo phải nêu cao trách nhiệm xã hội, góp phần xây dựng môi trường xã hội tốt đẹp trong thời kỳ hội nhập.

Xuân Nguyễn